(Ο Sebastiao Salgado είναι πολύ δημοφιλής και ευρέως αναγνωρισμένος φωτογράφος)
Μια ταινία για τη ζωή ενός φωτογράφου;
Ίσως είναι καλύτερα να ξεκινήσουμε με την προέλευση αυτής της λέξης.
Στα Ελληνικά η λέξη φωτογραφία προέρχεται από το "φως"
κι από το "γράφω", ζωγραφίζω.
Ο φωτογράφος είναι στην κυριολεξία κάποιος που ζωγραφίζει με το φως.
Κάποιος που ζωγραφίζει ξανά τον κόσμο, με φως και σκιές.
Σιέρα Πελάδα το χρυσωρυχείο της Βραζιλίας,
μπροστά στα μάτια μου.
Ο τρόπος για να φτάσει κάποιος στην είσοδο
είναι ανατριχιαστικός.
Δεν είχα δει ποτέ κάτι παρόμοιο.
Εκεί είδα να περνά μπροστά από τα μάτια μου, σε κλάσματα δευτερολέπτων,
η ιστορία της ανθρωπότητας.
Η ιστορία της κατασκευής των πυραμίδων,
του πύργου της Βαβέλ,
οι θησαυροί του Σολομώντος.
Εκεί μέσα δεν υπήρχε θόρυβος από κανένα μηχάνημα.
Μακάρι να ακουγόταν
ο αχός των 50000 ανθρώπων από αυτή την τρύπα.
Συνομιλίες, ανθρώπινοι ήχοι,
ανάμεικτα με την ανθρώπινη επαφή.
Πραγματικά, εκεί ταξίδεψα πίσω στο χρόνο.
Μπορούσα σχεδόν να ακούσω τη βοή του χρυσού, μέσα από τις ψυχές των εργατών.
Έπρεπε να σκάψουν όλο το έδαφος.
Δεν υπήρχε παντού χρυσός,
έπρεπε να αναρριχηθούν από μικρές σκάλες,
αφού οι μεγαλύτερες ήταν χαμηλότερα στο έδαφος.
Δεν σκέφτεσαι καν την πτώση
και πως αν πέσεις κινδυνεύεις να παρασύρεις πολλούς άλλους μαζί σου.
Ανέβαινα αρκετές φορές την ημέρα
και δεν έτυχε ποτέ να πέσω,
επειδή απλά κανένας δεν έπεφτε.
Εκεί ήσουν είτε για να μεταφέρεις σάκους, ή για να βγάλεις φωτογραφίες όπως στην περίπτωσή μου.
Οι άνδρες εκεί, αναρριχούνταν 50 ή 60 φορές τη μέρα.
Ο μόνος τρόπος κατάβασης, ήταν ένα κεκλιμένο επίπεδο όπως αυτό.
Αν σταματήσεις, πέφτεις.
Όλοι αυτοί οι άνθρωποι σχημάτιζαν μια οργανωμένη,
αλλά εντελώς παρανοϊκή κοινωνία.
Μπορεί να έμοιαζαν με σκλάβους,
αλλά δεν υπήρχε ούτε ένας σκλάβος.
Κι αν η δουλεία ήταν ανύπαρκτη, υπήρχε η επιθυμία για πλούτο.
Όλοι ήθελαν να είναι πλούσιοι.
Εκεί μπορούσες να δεις τους πάντες: διανοούμενους, πτυχιούχους,
αγρότες,
εργάτες από την πόλη.
Όλοι ερχόντουσαν, αναζητώντας την τύχη τους.
Επειδή όσοι ήταν εκεί εθελοντικά,
όλοι όσοι εργάζονταν σε εκείνο το τμήμα του ορυχείου,
είχαν το δικαίωμα να επιλέξουν ένα σάκο.
Και σε αυτούς τους σάκους που είχαν επιλέξει
κρυβόταν η δουλεία.
Θα μπορούσε να μην έχει τίποτα, ή να περιέχει ένα κιλό χρυσού.
Εκείνη τη στιγμή, παιζόταν η ανεξαρτησία τους.
Όλοι οι άντρες, όταν έβρισκαν χρυσό,
δεν επέστρεφαν ποτέ.
Είδα αυτή την εικόνα για πρώτη φορά, σε μια γκαλερί
πριν πάνω από είκοσι χρόνια.
Δεν είχα καμμία ιδέα ποιός την είχε τραβήξει.
Όποιος κι αν ήταν, σκέφτηκα πως έπρεπε να είναι ταυτόχρονα
ένας μεγάλος φωτογράφος, αλλά κι ένας τυχοδιώκτης.
Στο πίσω μέρος υπήρχε μια σφραγίδα και μια υπογραφή:
"Sebastiao Salgado"
Αγόρασα τη φωτογραφία.
Ο υπεύθυνος της γκαλερί, μου έδειξε κι άλλες φωτογραφίες από τον ίδιο φωτογράφο.
Αυτό που είδα, με συγκίνησε βαθειά.
Ειδικά αυτή η εικόνα,
το πορτραίτο μιας τυφλής γυναίκας Τουαρέγκ.
Συνεχίζω να δακρύζω, επειδή ακόμα την κοιτάζω καθημερινά,
αφού από τότε, βρίσκεται πάνω από το γραφείο μου.
Αυτό που ήξερα σίγουρα για τον Sebastiao Salgado,
είναι ότι νοιαζόταν πραγματικά για τον άνθρωπο.
Αυτό σήμαινε πολλά για εμένα.
Στο κάτω κάτω, οι άνθρωποι είναι το αλάτι της γης.
Βρεθήκαμε και μιλήσαμε μετά από αρκετό καιρό
για την δουλειά του, τη ζωή του κι από πού προήλθε όλο αυτό.
ΤΟ ΑΛΑΤΙ ΤΗΣ ΓΗΣ
Μπορούν να έρθουν πολλοί φωτογράφοι στο ίδιο σημείο
κι ο καθένας θα τραβήξει κάτι διαφορετικό.
Κι αυτό, επειδή προέρχονται
από πολύ διαφορετικά σημεία.
Ο καθένας έχει τη δική του οπτική,
ανάλογα με τον τρόπο που μεγάλωσε.
Νομίζω πως η ιστορία μου,
είναι ανάλογη του τρόπου ζωής μου.
Εδώ βρίσκεται ο παράδεισός μου.
Έκανα μεγάλους περιπάτους με τον πατέρα μου,
σε αυτό το μέρος, όπου απολαμβάναμε το τοπίο.
Πίσω από κάθε ένα από αυτά τα βουνά
υπάρχει μια ιστορία, υπάρχει κάτι να κάνω.
Εδώ μπορείς να ονειρεύεσαι πολύ.
Ήθελε να πάει πέρα από αυτά τα βουνά, ήθελε να μάθει.
Ένα ταξίδι με τον Sebastiao Salgado.
Ινδονησία, υψίπεδα δυτ.Γουινέας φυλή Yali, 2011
Ο Sebastiao ήταν πάντα μποέμ, του άρεσε να ταξιδεύει.
Να ταξιδεύει αθόρυβα.
Ο πατέρας μου ήταν έτσι επίσης.
Δεν του άρεσε να μένει σε ένα μέρος. Ήταν σα λεωφορείο.
Έτσι ήταν ο Tiao.
Νόμιζα πως ήταν στη Βιτόρια και ήταν εδώ,
ή βρισκόταν βόρεια, ή έκανε πολιτική προπαγάνδα,
ή μελετούσε.
Αν δεν είχα φίλους, δεν θα μάθαινα τίποτα.
Ο Sebastiao μελετούσε πολύ, αυτό τον κρατούσε απασχολημένο.
Σπούδασε Οικονομικά.
Ήθελα να κάνουμε το σωστό.
Εγώ πήγα για ένα έτος, αλλά δεν μου άρεσε.
Ενίσχυσα τις γνώσεις μου και τα πήγα καλά.
Αυτός ήταν ο πατέρας του Sebastiao Salgado.
Κληροδότησε το όνομά του στο μοναχογιό του,
ο οποίος ενώ παρέμεινε ένας ανήσυχος ταξιδιώτης σε όλη τη ζωή του,
ωφελήθηκε από τις σπουδές στις οποίες τον υποχρέωσε ο πατέρας του,
με τέτοιο τρόπο που ποτέ δε θα μπορούσε να φανταστεί.
Οι σπουδές του στα Οικονομικά, τον εξόπλισαν με πολύτιμες γνώσεις,
πάνω στην ελεύθερη αγορά, το εμπόριο και τη βιομηχανία.
Ήξερε επομένως, ποιά είναι η κινητήριος δύναμη του κόσμου.
Όλα ξεκίνησαν από ένα μικρό χωριό το Aimores, στην κεντρική Βραζιλία.
Εκεί ήταν η φάρμα του πατέρα του, κάτω από τον απέραντο ουρανό.
Εκεί ήταν η συντριπτική πλειοψηφία των τροπικών δασών.
Εκεί βρισκόταν και το ποτάμι που ήταν ακόμα πλοηγήσιμο.
Αλλά κυρίως, από εκεί περνούσαν ατέλειωτες αμαξοστοιχίες,
φορτωμένες με ορυκτά μεταλλεύματα,
τα οποία διανέμονταν σε όλο τον κόσμο.
Στο κάτω κάτω αυτή η περιοχή ήταν και θα είναι
για πάντα, η μεγαλύτερη πηγή ορυκτών παγκοσμίως.
Εδώ μεγάλωσε ο νεαρός Sebastiao.
Το μοναδικό αγόρι, ανάμεσα σε 7 αδερφές.
Τί ωραία ζωή!
Όλο το καλοκαίρι έπαιζε στις όχθες
του ποταμού Rio Doce, το "Γλυκό Ποτάμι".
Εδώ βρισκόμαστε τώρα.
Κι αυτό είναι το συνεργείο του ντοκυμαντέρ.
Sebastiao, μείνε εκεί!
Με μια μικρή διαφορά...
έχοντας ένα φωτογράφο μπροστά στην κάμερα είναι εντελώς διαφορετικό
από την κινηματογράφηση οποιουδήποτε άλλου.
Δεν μπορεί να βρίσκεται απλά εκεί και να είναι ο εαυτός του.
Όχι. Από επαγγελματική διαστροφή, δρα αντανακλαστικά,
χρησιμοποιώντας το όπλο του, την φωτογραφική του μηχανή.
Μας φωτογραφίζει όσο γυρίζουμε το ντοκυμαντέρ.
- Wim, σε έχω σε μια ωραία φωτογραφία. - Κι εγώ, αλλά δεν στο λέω.
Το φαντάζομαι!
Σε αυτή την περίπτωση δεν φωτογράφιζε απλώς εμένα.
Μπροστά του, είχε δύο από εμάς,
ο άλλος ήταν ο σκηνοθέτης μας και ο μεγαλύτερος γιος του Juliano.
Έχει ήδη συνοδεύσει τον πατέρα του
με την κινηματογραφική του κάμερα σε πολλά ταξίδια,
όπως στην Παπούα-Νέα Γουινέα που είδαμε νωρίτερα.
Ή εδώ, στο ερημικό νησί στη βόρεια Σιβηρία.
Μακάρι να είχα πάει κι εγώ εκεί.
Ο πατέρας και γιος Salgado με προσκάλεσαν να τους συνοδεύσω
και να συνεχίσουμε μαζί την ταινία.
Φαντάζομαι για να προσθέσουν μια ιδιαίτερη πινελιά στην περιπέτειά τους.
Δεν δίστασα ούτε στιγμή.
Τί άλλο να ζητήσω;
Θα γνώριζα επιτέλους τον άνθρωπο,
θα ανακάλυπτα τα κίνητρά του,
αλλά και το λόγο που η δουλειά του με εντυπωσίασε τόσο πολύ.
Θα ανακάλυπτα όμως πολλά περισσότερα γι'αυτόν,
εκτός από τον φωτογράφο.
Ο Sebastiao ήταν 15 ετών,
όταν πήρε το τραίνο για να φύγει από την μικρή του πόλη για πάντα,
για να πάει στο Λύκειο, στην επαρχιακή πρωτεύουσα Βιτόρια.
Ο νεαρός Sebastiao δεν ήξερε
τί να πρωτοκάνει με τα χρήματα που είχε μαζί του.
Δεν είχε ποτέ πληρώσει για ο,τιδήποτε σε μετρητά.
Στη φάρμα παρήγαγαν ό,τι χρειάζονταν
κι έτσι έμεινε νηστικός τις πρώτες εβδομάδες στη μεγάλη πόλη,
φοβούμενος να πάει σε κάποια παμπ και να παραγγείλει φαγητό.
Δεν ξέρουμε τί θα είχε απογίνει ο Sebastiao
αν δεν συναντούσε αυτή την γυναίκα.
Τη Lelia.
Ήταν 17, μαθήτρια μουσικής, πανέμορφη.
Ήταν κεραυνοβόλος έρωτας.
Όταν ο Sebastiaο πήρε υποτροφία
για το πανεπιστήμιο των Οικονομικών στο Σάο Πάολο,
μετακόμισαν εκεί και παντρεύτηκαν.
Είμαστε στα μέσα του '60
και οι δυο τους ήταν μέλη αριστερών οργανώσεων,
όπως και πολλοί συμφοιτητές τους στο Παρίσι, το Βερολίνο και το Σικάγο.
Η Βραζιλία υπέφερε από το βάναυσο δικτατορικό καθεστώς
και υπήρχε πάντα ο κίνδυνος της σύλληψης, του βασανισμού και της απέλασης.
Τον Αύγουστο του 1969,
ο Sebastiao και η Lelia έφυγαν ακτοπλοϊκώς για τη Γαλλία.
Ενώ ο Sebastiao συνέχιζε την εκπαίδευσή του στα Οικονομικά,
η Lelia σπούδαζε αρχιτεκτονική.
Μια αξέχαστη μέρα, η Lelia αγόρασε φωτογραφική μηχανή για τη δουλειά της
κι αυτός που τη χάρηκε περισσότερο, ήταν ο Sebastiao.
Η πρώτη φωτογραφία που έβγαλε, ήταν αυτή της Lelia φυσικά.
Αργότερα ο Sebastiao άρχισε να δουλεύει στη Διεθνή Οργανισμό του καφέ
κι έτσι μετακόμισαν στο Λονδίνο.
Με προοπτική για καριέρα στην Παγκόσμια Τράπεζα,
ταξίδευε συχνά στην Αφρική, συμμετέχοντας σε αναπτυξιακά προγράμματα.
Έπαιρνε μαζί του και την φωτογραφική της Lelia
κι επέστρεφε πάντα με πολλές φωτογραφίες.
Συνειδητοποιώντας πως αυτές οι φωτογραφίες του έδιναν
μεγαλύτερη ευχαρίστηση από τις οικονομικές του αναφορές,
οι δυο τους πήραν μια γενναία απόφαση.
Θα ρισκάριζε, εγκαταλείποντας μια καλοπληρωμένη,
πολλά υποσχόμενη εργασία ως οικονομολόγος
και θα ξεκινούσε από την αρχή.
Επέστρεψαν στο Παρίσι κι επένδυσαν
όσα είχαν σε καλό φωτογραφικό εξοπλισμό.
Για λίγο, ο Sebastiao δοκίμασε την αθλητική φωτογραφία,
έκανε πορτραίτα, γάμους ακόμα και γυμνά,
προτού βρει αυτό που τον καθόρισε.
Νιγηρία, 1973
Αυτή είναι μια από τις πρώτες μου φωτογραφίες.
Είμασταν στην Τάχουα.
Δυο νεαρές μητέρες, έκαναν ουρά
για να πάρουν τρόφιμα.
Το 1973, ήταν μια εποχή μεγάλης ξηρασίας στο Νίγηρα.
Για την Lelia ήταν πιο δύσκολο, επειδή ήταν έγκυος.
Θυμάμαι μια φορά που είμασταν εκεί,
στο σπίτι ενός φίλου στο Niamey,
μας πλησίασε ένας μουσουλμάνος ερημίτης.
Η Lelia φορούσε ένα όμορφο σορτσάκι.
Και ο μουσουλμάνος ήρθε και κάθησε
και είπε στη Lelia:
"Σήκω από εκεί, κάθησε στα πόδια μου."
"Ω," είπα
"υπάρχει ένα μικρό πρόβλημα,"
"αυτή η γυναίκα είναι έγκυος,"
"στον πρώτο μας γιο."
"Καλύτερα να μείνετε εκεί."
Κατάλαβε την έλλειψη
του συγχρονισμού εκείνη τη στιγμή
και τελικά, μετά από μεγάλη
κουβέντα έφυγε με ένα κιλό ζάχαρη
και ήταν τόσο ευτυχισμένος, σα να είχε φύγει με τη Lelia.
Ο γιος τους Juliano, γεννήθηκε στο Παρίσι το 1974.
Ο μελλοντικός συνάδελφός μου και σκηνοθέτης.
Η Lelia εξακολουθούσε να στηρίζει
τον Sebastiao όσο μπορούσε, σα νεαρή μητέρα.
Δούλευε σκληρά, παράλληλα με τις σπουδές της
κι έστελνε παντού τις φωτογραφίες του Sebastiao.
Σε περιοδικά, εφημερίδες και πρακτορεία.
Και τότε
μετά από ορισμένες σημαντικές δημοσιεύσεις,
οι δυο τους βρήκαν το θάρρος να οραματιστούν,
την πρώτη τους ατομική φωτογραφική δουλειά.
"Η Άλλη Αμερική"
Θα οδηγούσε τον Sebastiao, σε ολόκληρη τη Νότια Αμερική.
Ο μικρός Juliano, είχε συνηθίσει στη μακρά απουσία του πατέρα του.
"Η Άλλη Αμερική" 1977 - 1984
Μετά την αναχώρησή μας από τη Βραζιλία το 1969,
άρχισε να μας λείπει πραγματικά η Λατ.Αμερική.
Κι αποφάσισα να κάνω ένα ταξίδι
στις γειτονικές χώρες της Βραζιλίας.
Εκουαδόρ, Περού, Βολιβία.
Ονειρευόμουν επίσης να δω τα βουνά της Λατ.Αμερικής.
Τις Άνδεις.
Εκείνη την εποχή, στην Λατ.Αμερική
ήταν περίοδος έντονων κοινωνικών αναταραχών.
Η Θεολογία της Ελευθερίας.
Σε αυτό το ταξίδι, συνάντησα ένα νεαρό ιερέα, από το Εκουαδόρ,
τον Gabicho.
Είμασταν συνομίληκοι, ένας νέος φωτογράφος κι ένας νέος ιερέας.
Κήρυττε το Λόγο του Θεού,
οργάνωνε τους αγρότες σε συνεταιρισμούς,
εισήγαγε την έννοια της αλληλεγγύης.
Κι όπως είχε οργανώσει τις κοινότητες ο ίδιος, με τις δυνατότητές του,
εγώ μπορούσα να κάνω εκπληκτικά ταξίδια.
Εδώ είμασταν σε υψόμετρο μεγαλύτερο των 3000 μέτρων.
Μερικές φορές ανεβαίναμε πλαγιές 600-700 μέτρων την ημέρα.
Αλλά εγώ απολάμβανα πολύ το τοπίο,
σε αυτές τις κοινότητες.
Αυτοί είναι οι Σαραγκούρος, ιθαγενής φυλή του Νότιου Εκουαδόρ.
Φημίζονται για την βαθειά τους πίστη και είναι γερά ποτήρια.
Οι περισσότεροι από τους μισούς κατοίκους,
τα Σαββατοκύριακα, άνδρες και γυναίκες,
είναι κουνουπίδι από το πιοτό.
Η αγρότισσα στα αριστερά
λέγεται Lupe, Guadelupe.
Ήταν στενή μου φίλη από το ορυχείο.
Εκείνη την εποχή είχα μακριά μαλλιά,
ξανθά και πολύ μακριά.
Είχα μακριά κοκκινόξανθα γένεια.
Μια μέρα που είμασταν στα βουνά,
με πλησίασε και μου είπε: "Κοίταξε Sebastiao"
"Ξέρω καλά, πως έχεις σταλεί από τον ουρανό"
"επειδή σύμφωνα με τον μύθο των Σαραγκούρος"
"οι θεοί, καθ'εικόνα του Χριστού"
"θα επιστρέψουν στη γη,"
"για να δουν, να παρατηρήσουν"
"και να κρίνουν, ποιός αξίζει να πάει στον παράδεισο."
"Κι αφού περιοδεύεις στα βουνά"
"πήρα την ευκαιρία να σου πω για τη ζωή μου."
Πίστευαν ακράδαντα, πως ήμουν εκεί για να τους παρατηρήσω
και να τους κρίνω.
Δεν είχα συναντήσει ποτέ πριν, ένα ολόκληρο λαό,
να ζει με διαφορετικό ρυθμό στο χρόνο.
Ο χρόνος που πέρασα με τους Σαργκούρος
μου φάνηκε σαν ένας αιώνας.
Όλα κυλούσαν τόσο αργά.
Λειτουργούσαν με διαφορετικό τρόπο σκέψης, με άλλη ταχύτητα.
Στα πρόσωπά τους διέκρινες μια μοιρολατρεία.
Εδώ είμαι στην πολιτεία Οαχάκα, στο Μεξικό,
αυτή είναι μια ανάμεικτη ομάδα αγροτών.
Εδώ, τα πάντα ήταν μεσαιωνικά, το άροτρο, όλα...
Αυτή ήταν η καρδιά της Λατινικής Αμερικής.
Ήταν μια αγροτική πόλη,
αλλά το πιο σημαντικό για την κοινότητα, ήταν η μουσική.
Ήταν ένας λαός που λάτρευε τη μουσική.
Όλα τα μέλη της κοινότητας, ήξεραν να παίζουν κάποιο όργανο.
Δεν χρειαζόταν να δουλεύουν.
Εργάζονταν σα μουσικοί.
Μου επέτρεψαν να κοιμηθώ για λίγες μέρες
σε ένα πολύ κρύο τσιμεντένιο δωμάτιο,
για να δω αν θα άντεχα, αν ήθελα να μείνω στ'αλήθεια.
Κατάφερα όμως να αντισταθώ,
έμεινα εκεί έξω και με πήγαν σε ένα σπίτι.
Ήρθα πιο κοντά στην κοινότητα
κι αυτό για εμένα ήταν θαυμάσιο.
Γίναμε φίλοι και ζούσαμε αρμονικά στην κοινότητα.
Εδώ είμαι στο Βόρειο Μεξικό, με τους Ταραουμάρα.
Είναι μεγάλοι δρομείς, στο πίσω μέρος είναι δρομείς.
Τρέχουν με τα πόδια.
Ω Θεέ μου! Αυτοί οι ιθαγενείς ζούσαν μια κόλαση.
Επειδή δεν περπατούσαν, πετούσαν.
Αυτός ανήκει στους Ταραουμάρα,
με το ρυτιδωμένο του πρόσωπο, σημάδι μιας καλής ζωής,
με τα όμορφα μακρυά μαλλιά του.
Με πλησίαζε πολλές φορές όταν φωτογράφιζα
και μου έδινε την αίσθηση ενός ηχολήπτη.
Μου μιλούσε σα να ήμουν ο εξομολογητής του.
Η δύναμη ενός πορτραίτου, βρίσκεται
σε αυτό το κλάσμα του δευτερολέπτου,
όπου κατανοούμε λίγο τη ζωή του ατόμου που φωτογραφίζεται.
Τα μάτια λένε πολλά, η έκφραση του προσώπου.
Όταν κάνεις ένα πορτραίτο, δεν είσαι μόνο εσύ που φτιάχνεις την εικόνα.
Το πρόσωπο σου προσφέρει τη φωτογραφία.
Αυτά τα ταξίδια, ήταν πολύ σημαντικά για εμένα.
Επιστρέφοντας μετά από τόσα χρόνια
στην πατρίδα μου, τίποτα δεν την είχε αγγίξει.
Η ουσία ήταν ίδια, ήταν η ήπειρός μου, είχαμε έρθει κοντά.
Ο Sebastiao χρειάστηκε 8 χρόνια για την "Άλλη Αμερική".
Σε αυτά τα ταξίδια του, στην καρδιά της Νότιας Αμερικής,
απλά εξαφανιζόταν, για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Ο Juliano μεγάλωσε με τον πατέρα του απόντα.
Οι γονείς του τουλάχιστον αλληλογραφούσαν.
Αυτό ήταν φυσικά πολύ πριν οποιαδήποτε δορυφορική επικοινωνία.
Όταν επέστρεφε στο ενδιάμεσο για να δει την οικογένειά του
και για να επεξεργαστεί τις φωτογραφίες με τη Lelia,
ο Sebastiao διηγούνταν τις περιπέτειές του στο γιο του,
κάτι σαν σούπερ ήρωας κι όχι σαν φωτογράφος.
Και επιστροφή στο σήμερα.
Είμαι εγώ, 30 χρόνια αργότερα.
Κατάφερα τελικά να συνοδεύσω τον πατέρα μου σε μία από τις αποστολές του.
Ένα Wrangler,
ένα έρημο νησί στον Αρκτικό Ωκεανό.
Ο Sebastiao ήλπιζε να φωτογραφίσει,
την τελευταία μεγάλη αγέλη από θαλάσσιους ίππους.
Ήθελα να ανακαλύψω ποιός ήταν αυτός ο άνθρωπος.
Τον άνθρωπο που ήξερα μόνο σαν πατέρα μου.
Ήθελα να βρω τον φωτογράφο,
τον τυχοδιώκτη, για πρώτη φορά.
Είναι καμμιά δεκαριά αρκούδες.
Είχαμε την αρκούδα.
Απίστευτο! Επικρατούσε χάος στο νερό.
Τί πιστεύεις;
Ορίστε;
Σκέφτομαι πως όχι,
με αυτό τον τρόπο θα είναι δύσκολο.
Αν δεν είστε ασφαλείς.
Τα πράγματα είναι διαφορετικά, όταν η αρκούδα είναι κοντά.
Αλλά αυτό είναι ένα άσχημο σενάριο.
Έχουμε μια αρκούδα,
αλλά δεν έχουμε τη φωτογραφία της.
Αυτό δεν είναι σωστό.
Δεν υπάρχει τίποτα πίσω.
Τίποτα για να πλαισιώσει την φωτογραφία, για να ομορφύνει την εικόνα.
Δεν υπάρχει δράση, δεν υπάρχει τίποτα.
Υπέροχα!
Η εικόνα που πήρα στο τέλος, με τα δόντια να εξέχουν,
δεν μπορούσα να διακρίνω τα σχήματα των κεφαλιών τους, εκπληκτικό!
Φαινόταν σα να είμασταν στην κόλαση του Δάντη,
με όλα αυτά τα δόντια,
όλα αυτά τα σχήματα... Εκπληκτικό!
Πατέρα, θα μου μιλήσεις λίγο για το 1979;
Το '79 η Lelia ήταν έγκυος, περιμένοντας το δεύτερο γιο μας.
Θα ήταν αγόρι, το ξέραμε.
Κι όταν γεννήθηκε ο Rodrigo,
όλα έδειχναν πως έπασχε από το σύνδρομο Down.
Ήταν όμορφος, με σχιστά μάτια,
και είχα την εντύπωση πως ήταν απολύτως φυσιολογικός.
Και η Lelia επίσης.
Ο γιατρός έκανε πολλές εξετάσεις.
Για 3 εβδομάδες, περιμέναμε τα αποτελέσματα.
Η μέρα που κάλεσα το γιατρό,
ήταν πολύ έντονη,
κι όταν μου είπε τα νέα, έκλαψα.
Δεν μπορούσα να σταματήσω με τίποτα.
Ο μικρός μου αδερφός, δε θα μπορούσε ποτέ να πάει στο σχολείο,
ή να μάθει γραφή κι ανάγνωση όπως εγώ.
Ο Rodrigo, θα ήταν απομονωμένος σε ένα κόσμο,
τον οποίο δε θα μπορούσαμε ποτέ να μοιραστούμε.
Αυτό ήταν εξαιρετικά σκληρό για τους γονείς μου.
Αλλά τότε, συνέβη κάτι.
Από την αγάπη του, ο Rodrigo δημιούργησε τη δική του γλώσσα.
Σιγά σιγά,
σαν οικογένεια,
μάθαμε να αποφασίζουμε για τη συναισθηματική του αλφάβητο
και να επικοινωνούμε χωρίς λόγια.
Και λίγο αργότερα, η μητέρα μου, ο αδερφός μου κι εγώ,
πήραμε το αεροπλάνο για τη Βραζιλία.
Η στρατιωτική δικτατορία είχε καταρρεύσει.
Ήμουν 5 χρονών και δεν καταλάβαινα
τη σημασία αυτού του μεγάλου ταξιδιού.
Κάποια στιγμή ένας άντρας άνοιξε το κάλυμμα του παραθύρου του
και οι ακτίνες του ήλιου διαπέρασαν το αεροπλάνο.
Η φωνή του πιλότου ακούστηκε από τα μεγάφωνα.
"Πετάμε πάνω από τη Βραζιλία."
Η μαμά μου κοίταξε από το παράθυρο κι έμεινε σιωπηλή.
Ξαναέβλεπε την πατρίδα της μετά από τόσα πολλά χρόνια.
Ήταν μια πολύ ευτυχισμένη στιγμή κι όμως όταν με κοίταξε, έκλαιγε.
Όσο για τον πατέρα μου, ήταν στη Γαλλική Γουιάνα
και θα μας έβρισκε αργότερα.
Στις 31 Δεκεμβρίου επέστρεφα στη Βραζιλία.
Ανυπομονούσα να πάω στην πατρίδα μου,
μετά από δέκα χρόνια.
Ήταν συγκλονιστικό.
Η Lelia δεν βρήκε την πόλη που είχε εγκαταλείψει.
Η πολεοδομία της Vitoria είχε αλλάξει.
Η περιοχή μου είχε αλλάξει πολύ.
Βρέθηκα ξανά με τους γονείς μου.
Τους άφησα νέους και δυνατούς.
Στην επιστροφή τους βρήκα γερασμένους.
Ο πατέρας μου ήταν ήδη πολύ μεγάλος.
Αλλά εκείνη την εποχή,
ήθελα να δω καλύτερα όλη τη Βραζιλία.
Η αδερφή μου, μου δάνεισε ένα αυτοκίνητο
και ταξίδεψα για έξι μήνες στη βορειοανατολική Βραζιλία.
Δεν γνώριζα τα βορειοανατολικά της χώρας.
Πάντα ονειρευόμουν τη βορειοανατολική Βραζιλία.
Βραζιλία 1981 - 1983
Γνώρισα αυτούς τους ανθρώπους σε μια κηδεία.
Άφησα το αυτοκίνητο στο πλάϊ του δρόμου και τους ακολούθησα.
Η βρεφική θνησιμότητα ήταν πολύ υψηλή στη ΒΑ Βραζιλία.
Αυτά είναι παιδιά που έχασαν τη ζωή τους, πριν τη βάπτισή τους.
Πιστεύεται ότι τα αβάπτιστα παιδιά,
δεν έχουν το δικαίωμα να πάνε στον παράδεισο.
Παραμένουν σε ένα χώρο ανάμεσα σε δύο κόσμους, στο κενό.
Τα παιδιά που κηδεύονται με τα μάτια κλειστά, έχουν βαπτιστεί.
Αν τα μάτια τους είναι ανοιχτά κατά την ταφή,
αυτό συμβαίνει για να βρουν το δρόμο τους,
διαφορετικά θα περιπλανιώνται στην αιωνιότητα.
Εκείνη την εποχή, τα φέρετρα νοικιάζονταν από την εκκλησία.
Νοικιαζόταν το φθηνότερο φέρετρο.
Το ίδιο φέρετρο χρησιμοποιούνταν δεκάδες φορές.
Εδώ βλέπουμε ωραία φέρετρα προς ενοικίαση...
κι αυτά είναι τα παπούτσια του.
Εδώ πωλούνται τα πάντα: Παπούτσια, φέτετρα, μπανάνες, λαχανικά,
παγωτό, τα πάντα...
Πρόκειται για μια περιοχή του κόσμου
όπου η ζωή κι ο θάνατος είναι πολύ κοντά.
Αυτή είναι μια ομάδα προσευχής
και ταυτόχρονα πολιτικής κατήχησης, κατά τη διάρκεια της εργασίας.
Στη Βραζιλία είχαμε και συνεχίζουμε να έχουμε
ένα μεγάλο κίνημα ακτημόνων.
Πολλοί από αυτούς προέρχονται από εδώ.
Από τη βορειοανατολική Βραζιλία.
Είναι άνθρωποι
με ισχυρό ηθικό,
μεγάλη σωματική δύναμη,
παρά το γεγονός πως είναι εύθραυστοι, επειδή υποσιτίζονται.
Να σημειωθεί και η ξηρασία της περιοχής. Είναι πολύ άγονη.
Επειδή εδώ βρίσκεται ένα κομμάτι της στέπας του Σαχέλ.
Κι εδώ στο δρόμο,
οι άνθρωποι φεύγουν και δεν επιστρέφουν ποτέ.
Μερικές φορές η γη είναι τόσο ξηρή, τόσο σκληρή,
που οι άνθρωποι μεταναστεύουν στις πόλεις του νότου,
εγκαταλείποντας τη γη τους.
Φάρμα Salgado Minas Gerais, Βραζιλία
Υποφέραμε πολλά χρόνια από την ανομβρία.
Είχαμε πολλά βοοειδή.
Τώρα δεν έχουμε τίποτα, έκλεισαν οι φάρμες.
Η ξηρασία ήταν μεγάλη.
Εξαφανίστηκαν τα βοσκοτόπια, τέλειωσαν τα εισοδήματα.
Γιατί παππού; Γιατί έκλεισαν;
Λόγω της ξηρασίας.
Εδώ είχε παντού βλάστηση, τώρα πια το γρασίδι δεν φυτρώνει.
Τώρα βρίσκεις γρασίδι μόλις και μετά βίας.
Ο πατέρας σου κι εγώ, είχαμε επενδύσει πάνω από 20.000 ρεάλ σε αυτό.
Πού είναι;
Εδώ είχαμε αφθονία σε όλα.
Είχαμε πολλά πουλιά, πολλά σπουργίτια,
καναρίνια,
τσίχλες...
Εκεί πάνω στο λόφο είχε έναν όμορφο θάμνο.
Κι εκεί στην κορυφή υπήρχε ένας ωραίος θάμνος επίσης.
Η καταστροφή ήταν μεγάλη.
Τώρα, για παράδειγμα, η γη είναι άγονη.
Αν δεν βρέξει δεν θα φυτρώσει χορτάρι, δεν θα βγει τίποτα
κι αυτό σημαίνει καταστροφή.
Δεν έχω καμμία ιδέα,
με ποιό τρόπο να σταματήσω τη διάβρωση της γης.
Παππού, ήσουν ευτυχισμένος στο αγρόκτημα;
Ορίστε;
Ήσουν ευτυχισμένος στο αγρόκτημα;
- Αν ήμουν ευτυχισμένος; - Ναι.
Ήμουν ευτυχής που είχα τα παιδιά μου,
που σπούδασα επτά κορίτσια,
που είχαν καλή σταδιοδρομία,
που τα παιδιά μου μορφώθηκαν εδώ, με πολλές δυσκολίες.
Ήμουν ευτυχισμένος.
Μόνο από την ξυλεία έβγαλα πάνω από εκατό χιλιάδες,
για να στείλω τα παιδιά μου στο σχολείο.
Όλα έτρωγαν καλά,
ντύνονταν καλά.
Από την πρώτη στιγμή μου στη Βραζιλία,
η γη του παππού μου ήταν πάντα έτσι.
Άγονη και ξηρή.
Όταν ο Sebastiao επέστρεψε στη φάρμα, μετά το ταξίδι του στη ΒΑ Βραζιλία,
η περιοχή έμοιαζε μόλις και μετά βίας
με τον παιδικό του παράδεισο.
Αλλά είχε κάτι άλλο στο μυαλό του.
Τα βάσανα που είχε αντικρύσει τον είχαν αλλάξει.
Ο ρόλος του ως φωτογράφος πήρε ένα εντελώς διαφορετικό νόημα.
Καταλαβαίναμε την ανάγκη που ένοιωθε να φεύγει.
Εξακολουθούσε να μου λείπει πολύ.
Αλλά καταλάβαινα.
Σαχέλ - Το Τέλος του Δρόμου 1984 - 1986
Για την επόμενη δουλειά του, που θα τον οδηγούσε στη Σαχάρα,
ο Sebastiao ξεκίνησε να συνεργάζεται με τους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα.
Αιθιοπία 1984
Ταξίδεψα στην Αιθιοπία το 1984
κι αργότερα το '85 και '86 ταξίδεψα σε ολόκληρη τη ζώνη Σαχέλ.
Τελικά πέρασα δύο χρόνια στη σειρά στην περιοχή αυτή,
κάνοντας ρεπορτάζ για τη ζοφερή πείνα.
Υπήρχε ένα στρατόπεδο προσφύγων,
το μεγαλύτερο μέχρι τότε στην ιστορία της ανθρωπότητας.
Είχα μια τρελή επιθυμία να το μοιραστώ με όλους.
Για να δείξω ότι υπάρχει ένα μεγάλο κομμάτι της ανθρωπότητας,
που ζούσε σε αυτές τις άθλιες συνθήκες.
Ως επί το πλείστον, ήταν πρόβλημα διανομής,
κι όχι απλά ένα ζήτημα φυσικής καταστροφής.
Ήταν μια κοπτική περιοχή.
Στη βόρεια Αιθιοπία ζούν πολλοί Χριστιανοί,
πάρα πολύ ταπεινοί.
Ήταν ανήμποροι. Ακόμα και με ετοιμοθάνατα παιδιά,
δεν περνούσαν μπροστά στην ουρά.
Προτιμούσαν να ελπίζουν.
Δείτε την κατάστασή τους...
Κανένας δε μπορεί να αντισταθεί για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Στα στρατόπεδα, η πείνα οδηγούσε πολλούς στο θάνατο.
Υπήρχαν σωματικές κακουχίες
και πολλές άλλες θανατηφόρες ασθένειες.
Η χολέρα προκαλούσε ταχεία αφυδάτωση,
μέσω της απώλειας ως και 12 λίτρων υγρών
την ημέρα λόγω της διάρροιας
κι οδηγούσε στο θάνατο μέσα σε 2-3 μέρες.
Πρόσωπα τόσο νέα,
γερασμένα από τον πόνο.
Αν τον παρατηρήσουμε καλύτερα, δεν είναι ηλικιωμένος
κι όμως έχει γερασμένα, άδεια μάτια.
Κοιτάξτε πώς είναι οι νέοι. Κοιτάξτε τα μωρά σας.
Ήταν ο σύζυγός της.
Τη νύχτα, λόγω του κρύου, οι θάνατοι αυξάνονται.
Εδώ ο θάνατος, είναι σαν τη συνέχεια της ζωής.
Οι άνθρωποι συνηθίζουν τον θάνατο.
Ένας σύζυγος πλένει τη γυναίκα του πριν την ταφή.
Ντυμένος με ρούχα πεζοπορίας, με προβιές.
Μια όμορφη νεαρή γυναίκα.
Σύμφωνα με τις πεποιθήσεις των Κοπτών,
το σώμα πρέπει να είναι καθαρό για τη συνάντησή του με το Θεό.
Πρέπει να πλυθεί ολόκληρο,
μολονότι το νερό είναι λιγοστό.
Για κάθε άνθρωπο που πεθαίνει,
πεθαίνει κι ένα κομμάτι όλου του κόσμου.
Ένας πατέρας προετοιμάζει το παιδί του για την ταφή,
για να πει το τελευταίο αντίο.
Συνήθως η οικογένεια προετοιμάζει τους νεκρούς της.
Και γνωρίζοντας πως η κυβέρνηση διατηρεί τα τρόφιμα,
δεν επιτρέπεται να φτάσουν ποτέ στον πληθυσμό,
όπως ακριβώς συνέβη εκεί,
στο στρατόπεδο στη Βόρεια Αιθιοπία...
Επρόκειτο για μια ωμή πολιτική ανεντιμότητα...
Tigray - Αιθιοπία
Επέστρεψα στην Αιθιοπία στα τέλη του 1984.
Μέχρι τότε, οι ανάρτες είχαν συνειδητοποιήσει,
πως η κυβέρνηση είχε λεηλατήσει την περιοχή.
Άρχισαν να στέλνουν ανθρώπους στο Σουδάν.
Πήγαν σε όλη την περιοχή του Tigray.
Έγινε μια επίθεση με ελικόπτερα.
Ήταν μια γρήγορη επίθεση, με μαχητικά ελικόπτερα ΜΙ24.
Πυροβολούσαν τους ανθρώπους με πολυβόλα.
Πήρα αυτή τη φωτογραφία κι έτρεξα.
Πολλές έγκυες γυναίκες περπατούσαν,
με την ελπίδα να βρουν φαγητό και νερό,
αφού θα έφταναν στη γη της Επαγγελίας.
Έπρεπε να πάω εκεί,
τουλάχιστον για δύο μήνες.
Κι όταν τελικά έφτασα στο Σουδάν,
είχα πολλή δουλειά με την άφιξη αυτών των ανθρώπων.
Αυτός ο άνθρωπος ήρθε από την Αιθιοπία.
Ο γιος του ήταν εξαντλημένος, πιθανώς νεκρός,
αλλά ο άντρας τον κρατούσε στην αγκαλιά του.
Όταν έφτασε στους γιατρούς, ο γιος του ήταν νεκρός...
...μετά από τόσο περπάτημα...
Αυτός ήταν ο καταυλισμός των Γιατρών Χωρίς Σύνορα.
Το νερό είναι υψίστης σημασίας σε αυτούς τους καταυλισμούς
κι αποτελούσε το μεγαλύτερο πρόβλημα.
Έπρεπε να κινηθούμε όσο το δυνατόν γρηγορότερα.
Είχαν στοιβαχτεί σε φορτηγά των Ηνωμένων Εθνών,
για να μεταφερθούν σε άλλο καταυλισμό,
σε μια όμορφη κι εύφορη γη,
στις όχθες του γαλάζιου Νείλου.
Έκανα 300-400 χιλιόμετρα πάνω σε αυτά τα φορτηγά.
Δύο από τους φίλους μου στο φορτηγό,
φέρονταν σα να ήταν ένα καθημερινό κυριακάτικο απόγευμα,
καθισμένοι κάτω από ένα δέντρο, λέγοντας ιστορίες.
Όντας κοντά στο Νείλο, είχαμε νερό.
Αλλά πολλοί άνθρωποι εχασαν εδώ τη ζωή τους,
επειδή δεν είχαν τροφή.
Είχαν ξεπεράσει τα όρια της φτώχειας.
Είχαν ξεχάσει την τροφή, ή δεν μπορούσαν να φάνε τίποτα.
Η διατροφή τους είχε αποδιοργανωθεί.
Είπαν πως υπήρχε φαγητό, αν υπήρχε ποτέ εκεί.
Και όταν έφτασαν εδώ, δεν υπήρχε τίποτα.
Μάλι, 1985
Πήγα στο Μάλι.
Κι εδώ υπήρχε μεγάλη ξηρασία.
Το δέρμα των ανθρώπων, έμοιαζε με το φλοιό των δέντρων.
Δέντρα σημαδεμένα από τον άνεμο και την άμμο,
από τις αμμοθύελλες.
Υπήρχαν μόνο γυναίκες και παιδιά.
Οι άνδρες είχαν πάει στη Λιβύη για να εργαστούν,
είτε είχαν μεταναστεύσει στην Ακτή Ελεφαντοστού σε αναζήτηση εργασίας,
με την υπόσχεση να επιστρέψουν,
φέρνοντας τροφή στην οικογένειά τους.
Αλλά επέστρεψαν πολύ λίγοι.
Όλοι ήταν ασφαλείς, επειδή οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα, έκαναν πολύ καλή δουλειά.
Έφεραν βοήθεια στην περιοχή.
Αυτός είναι ένας φίλος, ο Λουκ, ένας Βέλγος γιατρός.
Με αυτόν τον τρόπο μετρούσε και ζύγιζε τα παιδιά.
Μετά από 15 έως 20 ημέρες ήταν αγνώριστος, αλλά υγιής.
Αλλά είχε σημαδευτεί για μια ζωή,
επειδή δεν τράφηκε σωστά, κατά την ανάπτυξή του.
Αυτός ο μικρός ήταν μόνος του,
με μια μικρή κιθάρα στον ώμο του
φορώντας ένα κουρελιασμένο πουκάμισο,
χωρίς παντελόνι.
Προσέξτε την αποφασιστικότητά του, τη στάση του.
Είναι κάποιος που ξέρει πού πηγαίνει.
Αναζητά άλλες ομάδες ανθρώπων, κάποιο καταυλισμό,
μαζί με τον σκύλο του.
Ένα αγόρι οκτώ, εννέα ετών.
Ο Sebastiao δέθηκε πολύ,
με αυτούς τους ανθρώπους,
στο Σαχέλ της Β.Αφρικής
και γι'αυτό επέστρεφε συνεχώς εκεί.
Οι φωτογραφίες του, το βιβλίο και η έκθεση που οργάνωσε η Lelia,
προκάλεσαν παγκόσμιο ενδιαφέρον σχετικά με την ξηρασία
και τους κινδύνους της, για χιλιάδες ανθρώπινες ζωές
και δημιούργησαν ερωτήματα για την πρωταρχική αιτία αυτής της καταστροφής.
Έπειτα, ο Sebastiao αφοσιώθηκε σε ένα θέμα
που θα τον απασχολούσε άλλα έξι χρόνια,
με αμέτρητα ταξίδια σε περίπου 30 χώρες
σε όλη την υφήλιο.
ΕΡΓΑΤΕΣ 1986 - 1991
Ο τρίτος τεράστιος τόμος με φωτογραφίες
που σχεδίασε με την Lelia.
Ήθελα να αποδώσω ένα είδος φόρου τιμής,
σε όλους όσους κατασκεύασαν τον κόσμο μας.
Η Αρχαιολογία της βιομηχανικής εποχής.
Ο Sebastiao και η Lelia, έκαναν εκτενή έρευνα
και οργάνωσαν τους "Εργάτες" με σχολαστικότητα.
Κι έπειτα ταξίδεψε και πάλι στις 4 γωνίες του πλανήτη.
Φωτογράφιζε εργάτες μεταλουργίας στη Σοβιετική Ένωση,
ζούσε σε διαλυμένες βάρκες στο Μπαγκλαντές,
έβγαινε στη θάλασσα με ψαράδες στη Γαλικία και τη Σικελία,
συμμετείχε στην παραγωγή των μηχανικών τμημάτων των αυτοκινήτων στην Καλκούτα,
παρατηρούσε τους συλλογείς τσαγιού στη Ρουάντα,
μία χώρα την οποία είχε πρωτοεπισκεφτεί ως οικονομολόγος.
Τώρα είχε έρθει με διαφορετική αποστολή,
με άλλη ματιά.
Αλλά εξακολουθούσε να είναι ο ίδιος άντρας.
Οδηγούμενος από βαθειά ενσυναίσθηση
για την ανθρώπινη κατάσταση.
Για κάθε ένα από τα κεφάλαια με τους εργάτες,
ο Sebastiao θα έπρεπε να μπει στο πετσί της χειρωνακτικής εργασίας.
Όπως οι έξι εβδομάδες που πέρασε με τους εργάτες του χρυσωρυχείου στη Σιέρα Πελάδα.
Το 1991
στο τέλος του πρώτου Πολέμου του Κόλπου
αν θυμάστε,
τα ιρακινά στρατεύματα υποχώρησαν
και ο Σαντάμ Χουσεϊν πυρπόλησε χιλιάδες πετρελαιοπηγές.
Ένας στρατός πυροσβεστών από όλο τον κόσμο,
ταξίδεψε στην φλεγόμενη περιοχή.
Ο Sebastiao έπρεπε να πάει κι αυτός,
παρακινούμενος από περιέργεια για αυτό το εκρηκτικό επάγγελμα.
Κουβέϊτ 1991
Όταν είδα τις πρώτες εικόνες στην τηλεόραση,
ήξερα πως έπρεπε να κάνω αυτό το ρεπορτάζ.
Ήταν σαν να δουλεύεις σε ένα μεγάλο θέατρο.
Καίγονταν περίπου 500 δεξαμενές.
Ένα ηλιοβασίλεμα σε μια τεράστια σκηνή, στο μέγεθος ενός πλανήτη.
Δεν μας έλεγχε κανένας, μπορούσαμε να πάμε όπου θέλαμε.
Υπήρχαν βαρειές αναθυμιάσεις από τους καπνούς του πετρέλαιου.
Οι συσσωρευμένοι καπνοί ήταν τόσο πυκνοί, που έκρυβαν τον ήλιο.
Μερικές φορές, το σκοτάδι κρατούσε 24 ώρες.
Μετά την κατάσβεση της πυρκαγιάς,
το έδαφος ήταν τόσο ζεστό,
που έπρεπε να καταβρεχτεί με άφθονο νερό για να ψυχθεί,
διαφορετικά η ψηλή θερμοκρασία αναζοπύρωνε την πυρκαγιά.
Ακόμα κι έτσι, μερικές φορές,
γίνονταν εκρήξεις που ακούγονταν σαν κανόνια.
Ο θόρυβος ήταν εκκωφαντικός.
Ήταν σαν να εργάζονται κοντά στην τουρμπίνα αεροσκάφους.
Σήμερα έχω χάσει μέρος της ακοής μου.
Η κώφωση μου άρχισε τότε.
Αυτοί είναι Καναδοί,
από την Πυροσβεστική Υπηρεσία του Κάλγκαρι.
Είχαν φέρει ένα ωραίο κόκκινο πυροσβεστικό όχημα.
Και είχαν έναν κανόνα: μετά την κατάσβεση της πυρκαγιάς
έπρεπε να το πλένουν κάθε βράδυ.
Και το επόμενο πρωί, ήταν πάλι καλυμμένο με πετρέλαιο.
Μια πολύ δύσκολη δουλειά!
Είχα καθυστερήσει την αναχώρησή μου, τουλάχιστον δύο έως τρεις φορές.
Μέχρι την ημέρα που έπρεπε να φύγω.
Ράγιζε η καρδιά μου
που έπρεπε να εγκαταλείψω μια τόσο μεγάλη παράσταση.
Επέστρεφα εκεί,
σχεδόν ως το τέλος,
ώσπου έφτασα μπροστά από ένα τοίχο.
Εκείνη την ημέρα ήμουν με έναν δημοσιογράφο από την εφημερίδα New York Times.
Δεν υπήρχε δρόμος. Ο πόλεμος είχε καταστρέψει τα πάντα.
Σπάσαμε την πόρτα.
Μετά την είσοδο,
ανακαλύψαμε έναν παράδεισο
που είχε μετατραπεί σε κόλαση.
Ήταν ένα είδος κήπου της βασιλικής οικογένειας του Κουβέϊτ.
Υπήρχαν καθαρόαιμα άλογα,
τα οποία είχαν τρελαθεί.
Τα ζώα θα ήταν τα πρώτα που θα ξέφευγαν από την καταστροφή,
αν ήταν ελεύθερα να αποδράσουν.
Αλλά εκεί δεν ήταν.
Πουλιά που βρέθηκαν εκεί, ήταν μια όαση.
Υπήρχε καλή άρδευση.
Τα πουλιά δεν μπορούσαν να πετάξουν, επειδή τα φτερά τους ήταν κολλημένα.
Οι Κουβετιανοί εγκατέλειψαν την καταστροφή,
αφήνοντας τα ζώα τους μαντρωμένα,
μαζί με τους Βεδουίνους τους οποίους δεν θεωρούσαν ανθρώπινα όντα.
Οι "Εργάτες" κατάφεραν τελικά να συμφιλιώσουν τον πρώην οικονομολόγο
και νυν καλλιτέχνη Sebastiao Salgado.
Οι φωτογραφίες δημοσιεύθηκαν στα μεγαλύτερα περιοδικά,
οι εκθέσεις ταξίδεψαν σε όλο τον κόσμο,
και το βιβλίο εκδόθηκε σε πολλές γλώσσες.
Αλλά ο Sebastiao και η Lelia δεν σταμάτησαν εκεί.
Άρχισαν να δουλεύουν αμέσως πάνω σε μια άλλη μεγάλη φωτογραφική του ιστορία.
Συνειδητοποίησαν πως ένα από τα πιο καυτά ζητήματα της εποχής,
ήταν η εκτόπιση μεγάλου μέρους του πληθυσμού,
λόγω των πολέμων, της έλλειψης τροφής και των νόμων της παγκόσμιας αγοράς.
Κι έτσι, ενώ η Ευρώπη άρχισε να κλείνει τα σύνορά της,
ο Sebastiao προσπάθησε να φωτίσει τη μοίρα των απόκληρων.
Και πάλι μαζί με την Lelia, έκαναν όλη την έρευνα και την οργάνωση
και ήταν πάλι αυτή η κινητήριος δύναμη
πίσω από το καινούριο κεφάλαιο της ζωής τους,
που ονόμασαν "Εξοδος".
ΕΞΟΔΟΣ 1993 - 1999
Ευαισθητοποίησε την παγκόσμια κοινότητα σχετικά με την μοίρα αυτών των προσφύγων,
στην Ινδία, στο Βιετνάμ, στις Φιλιππίνες,
στη Νότια Αμερική, στην Παλαιστίνη,
στο Ιράκ και σε πολλές άλλες χώρες.
Αλλά ο Sebastiao επέστρεφε ξανά και ξανά,
στην ήπειρο που είχε εξάψει τη φαντασία του,
για τόσο πολύ χρόνο.
Στην Αφρική.
Τανζανία, 1994
Δούλευα πάνω στις μετακινήσεις των πληθυσμών,
το 1994,
όταν ο πρόεδρος της Ρουάντα...
όταν το αεροπλάνο του καταρρίφθηκε.
Όλα άρχισαν με μια μεγάλη μετακίνηση πληθυσμού στην Τανζανία,
λόγω της βίαιης καταστολής εναντίον της φυλής Τούτσι στη Ρουάντα.
Και ήμουν ένας από τους πρώτους που έφτασαν.
Ήταν μια ολοκληρωτική καταστροφή.
Οι άνθρωποι κατέφευγαν στο Μπουρούντι,
στο Κονγκό, στην Ουγκάντα...
Πήγαιναν παντού.
Οι δρόμοι ήταν γεμάτοι από ανθρώπους.
Άνθρωποι ξεκουράζονταν στην άκρη του δρόμου,
μετέφεραν όλα τα υπάρχοντά τους σε ποδήλατα.
Έφευγαν με ό,τι μπορούσαν.
Ακολουθούσαν το αντίθετο μονοπάτι.
Πήγαιναν στα σύνορα.
Δεν υπήρχε καμμία ασφάλεια, δεν υπήρχε τίποτα.
Φτάναμε στη Ρουάντα κι αυτό ήταν τρομακτικό.
Ο αριθμός των νεκρών που συνάντησα σε αυτούς τους δρόμους...
Είχε εκραγεί μια βόμβα.
Όσοι δεν σκοτώθηκαν στην έκρηξη, δολοφονήθηκαν με μαχαίρι.
Αντιλήφθηκα το μέγεθος
της καταστροφής που είχε συμβεί.
Είχε διαπραχθεί γενοκτονία στη χώρα.
Απείχα περίπου 150 χιλιόμετρα από τα τα περίχωρα του Κιγκάλι.
Και τα 150 χιλιόμετρα ήταν γεμάτα νεκρούς.
Επέστρεψα επειδή η ιστορία μου ήταν για τους ανθρώπους.
Έκανα ένα βιβλίο για τους πρόσφυγες, για την έξοδο.
Έχασα τον ίδιο τον εαυτό μου σε αυτά τα στρατόπεδα
κι άρχισα να συνειδητοποιώ
τον αριθμό των ανθρώπων που εγκατέλειπαν τη Ρουάντα.
Η κόλαση είχε εγκατασταθεί σε αυτό τον παράδεισο.
Ήταν τρομακτικό.
Δείτε πώς μια τόσο όμορφη σαβάνα,
είχε μετασχηματιστεί σε μια μεγαλούπολη.
Μέσα σε λίγες μέρες ήταν εκεί, σχεδόν ένα εκατομμύριο άνθρωποι.
Όλη αυτή η αγωνία, με άγγιξε πολύ.
Είδα αυτή τη μητέρα με το μικρό της
είδα και την εμπιστοσύνη του στη μητέρα του.
Γιουγκοσλαβία 1994 - 1995
Η βία
και η κτηνωδία
δεν είναι μονοπώλιο
των μακρυνών χωρών.
Είναι εδώ, στην Ευρώπη, στην πρώην Γιουγκοσλαβία.
Είναι πολύ σοκαριστικό.
Ένα λεωφορείο ήρθε από την Κράϊνα και διέσχισε ολόκληρη την Κροατία...
Ένα άτομο σκοτώθηκε σε εκείνη την τρύπα.
Οι Κροάτες σκότωσαν πολλούς ανθρώπους που εγκατέλειπαν την Κράϊνα.
Η βία είναι διαδεδομένη.
Αυτό που απομένει να δούμε
είναι το πόσο μεταδοτικό είναι το μίσος.
Αυτοί οι άνθρωποι έχουν αντικρύσει τη βία.
Ολόκληρες οικογένειες,
όλος ο πληθυσμός της Κράϊνα στη Σερβία εκδιώχθηκε.
Από τη μια στιγμή στην άλλη, εκδιώχθηκαν από τα σπίτια τους
κι αναζητούσαν κάποιο άλλο μέρος να πάνε.
Γίνονταν εχθροί με τους γείτονες τους και τους πυροβολούσαν.
Αυτό είναι ένα προσφυγικό στρατόπεδο κοντά στην Τούζλα,
στην κεντρική Βοσνία.
Πρόκειται για οικογένειες που προσπαθούν να ξεφύγουν από την περιοχή της Ζέπα,
όπου οι Σέρβοι σκότωσαν χιλιάδες νέους.
Ήμασταν εκεί την κατάλληλη στιγμή. Ακριβώς όταν έφτασαν οι οικογένειες
σε πολύ αγωνιώδη κατάσταση.
Υπήρχαν μόνο γυναίκες, ηλικιωμένοι
και παιδιά.
Οι νέοι άντρες ήταν αιχμάλωτοι, είτε είχαν δολοφονηθεί.
Είναι σπάνιο να συμβαίνει κάτι τέτοιο στην Ευρώπη
στα τέλη του 19ου αιώνα.
Αλλά εδώ, με τα αυτοκίνητα,
διαπιστώνουμε πως ήταν άνθρωποι καλού βιοτικού επιπέδου,
ευρωπαϊκού βιοτικού επιπέδου,
με ευρωπαϊκό πνευματικό επίπεδο.
Με ευρωπαϊκή υποδομή.
Που έχασαν τα πάντα.
Εκατοντάδες χιλιόμετρα γεμάτα από ανθρώπους και αυτοκίνητα.
Είμαστε πολύ άγρια ζώα.
Είμαστε ένα απαίσιο θηρίο, εμείς, οι άνθρωποι.
Είτε εδώ στην Ευρώπη, είτε στην Αφρική, στη Λατ.Αμερική, οπουδήποτε.
Η βία μας είναι ακραία.
Η ιστορία μας, είναι μια ιστορία από πολέμους.
Είναι μια ιστορία δίχως τέλος,
μια ιστορία καταστολής,
μια τρελή ιστορία.
Κονγκό, 1994
Η κατάσταση στη Ρουάντα συνεχιζόταν.
Ο στρατός των Χούτου, που είχε τη δύναμη, ηττήθηκε
κι αποσύρθηκε στο Κονγκό, στην περιοχή Γκόμα.
Πρώτα ήταν οι Τούτσι που εγκατέλειψαν τη βαρβαρότητα των Χούτου
και μετά οι Χούτου που εγκαταλείπουν την κατοχή των Τούτσι.
Έτσι, όλοι έφυγαν.
Μέσα σε λίγες μέρες,
τον Ιούλιο του 1994,
η περιοχή Γκόμα
δέχθηκε πάνω από δύο εκατομμύρια ανθρώπους.
Και εκεί εγκαταστάθηκε η καταστροφή...
Ασθένειες όπως η χολέρα άρχισαν να εξαπλώνονται
και οι άνθρωποι άρχισαν να πέφτουν σαν τα κουνούπια.
Οι νεκροί έφταναν τουλάχιστον τους 12 με 15.000 την ημέρα.
Πήρα φωτογραφίες από σωρούς νεκρών, όπως αυτή.
Είδα έναν πατέρα να πλησιάζει με το παιδί του
και να το ρίχνει εκεί.
Έφυγε με τον φίλο του χωρίς να πει τίποτα.
Δεν έγινε ταφή των ανθρώπων.
Ήρθε μία γαλλική σκαφτική μηχανή,
τους μάζευε κατά κύματα, κατά δεκάδες,
τους πετούσε στο έδαφος
και τους κάλυπτε με χώμα.
Όλος ο κόσμος πρέπει να δει αυτές τις εικόνες,
για να δει πόσο απαίσιο είναι το είδος μας.
Αυτά τα ορφανά παιδιά, τα βρήκα στο δρόμο...
Από αυτά τα τρία παιδιά
τα δυο με τα πιο ζωηρά μάτια επέζησαν.
Το άλλο απεβίωσε.
Όταν έφυγα από εκεί, ήμουν άρρωστος.
Πολύ άρρωστος. Το σώμα μου ήταν αδύναμο.
Δεν ήταν μια μεταδοτική ασθένεια,
η ψυχή μου είχε πληγωθεί.
Πήγα στη Ρουάντα ένα χρόνο μετά την καταστροφή
οπότε και είχαν επιστρέψει οι Χούτου, οι οποίοι ήταν στο Κονγκό
και δεν είχαν πού να πάνε.
Τα Ηνωμένα Έθνη τους ανάγκαζαν να επιστρέψουν.
Ρουάντα, 1995
Έμοιαζε σα να είχε καλυφθεί όλος ο πλανήτης με προσφυγικές σκηνές.
Αφού εργαζόμουν εκεί,
οι αρχές των Τούτσι, μου πρότειναν να επισκεφθώ
διάφορες τοποθεσίες, όπου παλιότερα ήταν υπό καταστολή.
Οι άνθρωποι κατέφυγαν στην εκκλησία,
σκεφτόμενοι πως θα μπορούσαν να σωθούν.
Όλοι δολοφονήθηκαν.
Αυτό ήταν σε ένα σχολείο,
μπορείτε ακόμα να δείτε τον πίνακα γραμμένο, όπως ήταν όταν πήγα.
Ήταν απαίσιο...
Κονγκό, 1997
Από τον πληθυσμό που εγκατέλειψε τη Ρουάντα, ένα εκατομμύριο άνθρωποι,
μερικοί επέστρεψαν στη Ρουάντα
φοβούμενοι μια νέα πιθανή καταστολή.
Μια ομάδα 250.000 ανθρώπων εγκατέλειψε την πόλη Γκόμα
και μπήκε στα δάση του Κονγκό.
Η τύχη τους αγνοείται.
Όλοι ήξεραν ότι 250.000 άτομα αγνοούνται.
Δεν ξέραμε πού βρίσκονται.
Έξι μήνες αργότερα,
άρχισαν να εμφανίζονται από το Κισανγκάνι, στο κέντρο του Κονγκό.
Ήταν στο δάσος για έξι μήνες.
Κι εδώ, είχε μόλις έρθει ο Ύπατος Αρμοστής του ΟΗΕ.
Είχε στείλει ένα τραίνο κι εγώ θα έφευγα με αυτό.
Το τραίνο αφού θα άφηνε προμήθειες, έπρεπε να επιστρέψει.
Κι εγώ είπα: "Θα μείνω".
Πέρασα τρεις ημέρες με αυτούς τους ανθρώπους
που συνέχισαν να έρχονται.
Ομάδες ανθρώπων έρχονταν συνέχεια.
Αλλά αν σκεφτεί κανείς πως είχαν φύγει 250.000 άνθρωποι,
κι ότι επέστρεψαν 40.000...
Έλλειπαν 210.000 άνθρωποι.
Και παράλληλα, η ζωή συνεχιζόταν.
Άνδρες που κουρεύονταν.
Και αυτοί οι Κογκολέζοι
με τις αριθμομηχανές τους
προσπαθούν να συλλέξουν τα δολάρια του κόσμου
τα νομίσματα, και ήταν εκεί για να τα αλλάξουν.
Στη μέση του πουθενά!
Στη μέση ενός απομονωμένου δάσους.
Και ήρθε η στιγμή
που ενώ οι αντάρτες Κισανγκάνι, ήταν υπέρ των Τούτσι,
άρχισαν να εξαπατούν αυτούς τους ανθρώπους.
Για να τους στείλουν πίσω.
Έπρεπε να περπατήσουν άλλους έξι μήνες μέχρι να επιστρέψουν στη Ρουάντα.
Άρχισαν να δολοφονούν ορισμένους.
Εκεί γνώρισα ανθρώπους που δεν άντεχαν άλλο.
Είχαν αρχίσει να ουρλιάζουν,
να χάνουν τα λογικά τους.
Είχαν τρελαθεί.
Στην πραγματικότητα, για αυτό το λαό που εκδιώχθηκε,
δεν μάθαμε τίποτα.
Είμαι βέβαιος ότι δολοφονήθηκαν όλοι.
Αυτό ήταν το τελευταίο ταξίδι μου, αυτή η θλιβερή περιπέτεια στη Ρουάντα.
Έφυγα από εκεί.
Δεν πιστεύω σε τίποτα. Δεν πιστεύω στη σωτηρία του ανθρώπινου είδους.
Δεν θα μπορέσουμε να επιβιώσουμε.
Δεν μας αξίζει να ζήσουμε περισσότερο.
Κανείς δεν αξίζει να ζει.
Πόσο συχνά κατεβάζετε την κάμερα για να θρηνήσετε γι'αυτό που είδατε;
Ο Sebastiao είχε δει την καρδιά του σκότους
κι αμφισβήτησε έντονα τη δουλειά του ως κοινωνικός φωτογράφος
και ως μάρτυρας της ανθρώπινης κατάστασης.
Τί του είχε απομείνει να κάνει μετά τη Ρουάντα;
Εκείνη την εποχή, η υγεία του παππού μου είχε χειροτερέψει.
Οι γονείς μου έπρεπε να επιστρέψουν στη Βραζιλία, για να αναλάβουν την φάρμα.
Δεν ήταν τίποτα παραπάνω από ένα ερειπωμένο μέρος.
Δεν ήξεραν τί να κάνουν με τη φάρμα.
Τα πουλιά, οι αλιγάτορες και το μαγευτικό δάσος είχαν εξαφανιστεί.
Δεν είχε απομείνει τίποτα, από τις παιδικές αναμνήσεις του Sebastiao.
Και τότε η Lelia σκέφτηκε μια καταπληκτική ιδέα.
Γιατί να μην αναδασώσουμε την περιοχή;
Το δάσος που ήταν κάποτε εκεί
και κάλυπτε όλους εκείνους τους λόφους,
ήταν το Mata Atlantica,
το τροπικό δάσος του Ατλαντικού.
Κανείς δεν είχε ποτέ προσπαθήσει να το αναδασώσει,
πόσο μάλλον αν σκεφτούμε πως επρόκειτο για έκταση 600 εκταρίων.
Η πρόταση της Lelia πιθανώς να προέκυψε από την επιθυμία της,
να ανεβάσει το ηθικό της οικογένειας.
Το γεγονός είναι ότι ξεκίνησαν την αναδάσωση.
Και για τα επόμενα δέκα χρόνια
τίποτα άλλο παρά από ένα μακροχρόνιο θαύμα
δεν συντελούνταν σε αυτή τη γη,
που από τότε έγινε το "Instituto Terra".
INSTITUTO TERRA Ινστιτούτο Γη
Kατά τη διάρκεια της πρώτης φύτευσης,
θυμάμαι πως πολλές φορές είχα ονειρευτεί,
ότι δεν θα επιζήσει τίποτα.
Επειδή η γη ήταν κατεστραμμένη.
Ήταν σε τόσο άθλια κατάσταση,
που αναρωτιόμουν "Θα ρίζωναν τα φυτά;"
Φυσιολογικά, το Ατλαντικό Δάσος είχε 400 διαφορετικά είδη,
εμείς δεν είχαμε 400 βέβαια,
αλλά φυτεύτηκαν μόλις 100 είδη, 150...
Η αλήθεια είναι ότι από την πρώτη φύτευση, χάσαμε το 60%.
Στη δεύτερη, χάθηκε το 40%.
Δεν υπήρχαν ειδικά βιβλία
για την αναδάσωση ενός τροπικού δάσους.
Μου αρέσει να έρχομαι εδώ
για να βλέπω όλα αυτά τα δέντρα μαζί.
Βλέποντας συνολικά το δάσος,
παίρνουμε μια ιδέα για την προσπάθεια αναδάσωσής του.
Όταν ήμουν μικρός,
υπήρχε ένας μικρός καταρράκτης.
Όλο τον χρόνο, ήταν εδώ ένας καταρράκτης που έπεφτε.
Ερχόμουν εδώ με τις αδερφές μου
και κάναμε πικ-νικ κάτω από τον καταρράκτη.
Υπήρχε ακόμη πολύ ζούγκλα.
Μετά,
όταν έκοψαν τα δέντρα, το νερό εξαφανίστηκε.
Τώρα που το δάσος μας είναι νεαρό,
χρειάζεται πολύ νερό.
Αλλά σε 10 ή 15 χρόνια, όταν όλα σταθεροποιηθούν,
είμαι βέβαιος ότι θα επιστρέψει ένας άλλος όμορφος καταρράκτης.
Υπάρχουν
πολλά μικρά μονοπάτια
εκατοντάδες μικρά μονοπάτια...
Οι αγελάδες περνούν από εκεί.
Κάθε πόδι της αγελάδας που στηρίζεται σε μια μικρή περίμετρο,
είναι κι ένα πλήγμα 200-250 κιλών στο έδαφος.
Η γη συνθλίβεται, ξεραίνεται
και δεν μπορεί να βλαστήσει τίποτα.
Έχει πολύ ενδιαφέρον, να παρατηρήσουμε τη διαφορά
του πώς ήταν το Ινστιτούτο πριν, με ομαλό χορτάρι, όπως αυτό
με το άλλο, ένα πλήρως αποκατεστημένο οικοσύστημα,
με δέκα εκατομμύρια μεταφυτευμένα δέντρα.
Εδώ βλέπουμε
ένα τζιτζίκι να τραγουδάει μέχρι να πεθάνει.
Είμαι βέβαιος ότι δεν είναι ασφαλές στο δέντρο.
Οι τερμίτες θα το αφομοιώσουν.
Θα θαφτεί εδώ για πάντα.
Μερικές φορές κοιτάζουμε ένα δέντρο
κι απλά σκεφτόμαστε την καθετότητά του, την ομορφιά του.
Αλλά όλα εξαρτώνται από αυτό, το νερό μας, το οξυγόνο μας.
Είναι το σπίτι όλου του κόσμου.
Τα μυρμήγκια, τα μικρά έντομα, τα τζιτζίκια...
Όλα είναι στο δέντρο.
Είναι πολύ ευχάριστο να αγγίζεις ένα δέντρο που έχεις βοηθήσει φυτεύοντάς το.
Αυτό εδώ έχει ριζώσει καλά, είναι σταθερό.
Σε 30 χρόνια θα είναι τόσο.
Είναι ακόμα πολύ νέο, αναπτύσσεται.
Κοιτάξτε, υπάρχουν βλαστοί εδώ, πολύ μικροί.
Μπορεί να ξεπήδησαν αυτή τη νύχτα
όπως μπήκε και η Αλίκη στη χώρα των θαυμάτων.
Και το πιο απίστευτο είναι, ότι θα γίνει ένα δέντρο 40-50 μέτρων.
Και θα ζήσει 400-500 χρόνια.
Εδώ βρίσκεται μια μεγάλη δύναμη.
Και να σκεφτεί κανείς, ότι αυτά είναι 3 μηνών.
Και φτάνουν στο αποκορύφωμά τους, στα 400...
Ίσως μπορούμε να υπολογίσουμε από εδώ
την έννοια της αιωνιότητας.
Ίσως η αιωνιότητα μπορεί να μετρηθεί.
Τις πρώτες μέρες λέγαμε "Ας φυτέψουμε ένα δάσος"
νόμιζα πως το σχέδιο ήταν για ένα σπόρο, για ένα μικρό δέντρο, ένα φυτό...
Κι αυτό δεν αφορούσε μόνο ένα μικρό φυτό, αλλά ένα εκατομμύριο.
Και όχι μόνο εδώ.
Και σε όλη τη γύρω περιοχή. Κι όλο και πιο μακρυά.
Και αυτό είναι το πιο υπέροχο, ότι αυτή η ιδέα,
μπορεί να εξελιχθεί, μπορεί να γίνει μεγαλύτερη.
Δεν είναι ιδέα κάποιου, αλλά όλου του κόσμου.
Η μέθοδός μας μπορεί να αναπαραχθεί σχεδόν παντού.
Φυσικά, τα είδη δεν είναι τα ίδια,
αλλά η μέθοδος είναι η ίδια,
για όλα τα τροπικά δάση.
Η γη γιάτρεψε την απόγνωση του Sebastiao.
Η χαρά του να βλέπει τα δέντρα να μεγαλώνουν και πάλι,
να αναδύεται η άνοιξη,
ανανέωσε το κάλεσμα του Sebastiao στη φωτογραφία.
Μόνο που αυτός και η Lelia γνώριζαν,
πως δεν μπορούσαν να επιστρέψουν σε αυτά που έκαναν παλιότερα.
Καταλήξαμε
πως θα ξεκινούσαμε ένα νέο φωτογραφικό έργο για το περιβάλλον.
Βέβαια, η πρώτη ιδέα που προέκυψε
ήταν η καταγγελία για την καταστροφή των δασών,
ή τη ρύπανση των ωκεανών,
δεν είχε σημασία.
Σιγά σιγά, αργότερα, σκεφτήκαμε να κάνουμε κάτι διαφορετικό.
Ας κάνουμε ένα αφιέρωμα στον πλανήτη.
Και προς έκπληξή μας ανακαλύψαμε
ότι ο πλανήτης, σχεδόν κατά το ήμισυ,
εξακολουθεί να είναι, μια πλήρης ημέρα από τη Γένεση.
ΓΕΝΕΣΙΣ 2004 - 2013
Πολλοί από τους φίλους μου, μου είπαν: "Μην το ξεκινήσεις."
Είναι πολύ επικίνδυνο. Είσαι ένας καλός φωτογράφος, κοινωνικός,
και τώρα θα εισέρθεις σε αυτά τα εδάφη
στη φωτογραφία τοπίου, ζώων.
Κι εγώ είπα: "Είναι εντάξει, θα το κάνω!"
Θα μάθω να φωτογραφίζω κι αυτά επίσης.
Κι έτσι άρχισα την πρώτη ιστορία.
Ήθελα να είναι τα Γκαλαπάγκος.
Ήθελα να κατανοήσω αυτά που είχε κατανοήσει κι ο Δαρβίνος.
Τα ίδια είδη,
σε πολύ διαφορετικά οικοσυστήματα,
έχουν εξελιχθεί πολύ διαφορετικά.
Παρατηρώντας αυτή τη λεπτομέρεια του ποδιού του ιγκουάνα,
δε μπορώ παρά να μην την σκεφτώ
στο χέρι ενός πολεμιστή του Μεσαίωνα.
Με τις μεταλλικές προστατευτικές πανοπλίες τους.
Εξετάζοντας τη δομή αυτού του χεριού,
βλέπω ότι το ιγκουάνα ήταν επίσης ξάδερφός μου,
που προήλθε από το ίδιο κύτταρο.
Βρισκόμαστε αντιμέτωποι με ένα ον αυτής της ηλικίας.
Είμαστε μπροστά από ένα αρχέγονο είδος,
με όλες τις ρυτίδες του, με όλη αυτή τη γνώση.
Σίγουρα όταν ο Δαρβίνος ήταν εδώ,
αυτή η χελώνα ήταν ενήλικη.
Ίσως να την είδε ο Δαρβίνος. Ποιός ξέρει...
Θυμάμαι μια φορά που ήμουν πολύ κουρασμένος
επειδή είχα περπατήσει πάνω σε λάβα, για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Ήμουν ξαπλωμένος στην παραλία.
Ένιωσα κάτι να αγγίζει το πόδι μου.
Είδα πως ήταν ένας θαλάσσιος ελέφαντας.
Ήταν κι άλλος ένας απέναντι.
Και στο τέλος, ήταν τρεις θαλάσσιοι ελέφαντες.
Δεν με θεωρούσαν αρπακτικό, δεν με έβλεπαν ως απειλή.
Αυτή ήταν η πρώτη μου ιστορία για τη φύση,
η πρώτη φορά που φωτογράφιζα τα ζώα.
Για 8 χρόνια, είχα χρόνο να δω
και να κατανοήσω το πιο σημαντικό.
Είμαι τόση φύση, όσο είναι αυτή η χελώνα, αυτό το δέντρο,
όπως μια πέτρα.
Το βλέμμα του παραμένει εξαιρετικό.
Ναι.
Ναι, είναι πολύ έντονο.
Με πλησίασε, πήρα μια φωτογραφία,
έβαλε το δάχτυλο στο στόμα,
έβλεπε για πρώτη φορά έναν άνθρωπο.
Ήμουν μπροστά του
πήρε το δάχτυλο, έβγαλα τη φωτογραφία.
Άρχισε να καταλαβαίνει την παρουσία μου.
Αναγνώριζε την εικόνα του. Ένιωσα απόλυτα ταυτισμένος.
Είναι μια οικογένεια όπως οι δικές μας,
με έναν παππού και μια γιαγιά, γονείς, παιδιά.
Υπήρχε αμοιβαίος σεβασμός, καταλαβαίνεις;
Κι όταν θα πάτε, θα πρέπει να σεβαστείτε την κοινωνία τους.
Θα πρέπει να καθήσετε με συγκεκριμένο τρόπο,
θα πρέπει να σεβαστείτε την περιοχή τους.
Και τότε, θα ανταμειφθείτε.
Επίσης, έγινα φίλος με μια φάλαινα.
Αυτές είναι οι φάλαινες.
Στην Αργεντινή.
Μια ενήλικη, 35 μέτρων και περίπου 40 τόνων.
Πλησίαζε κοντά στο σκάφος.
Μπορούσα να την αγγίξω.
Και ήταν καταπληκτικό. Το δέρμα της ήταν τόσο απαλό.
Καθώς το χάϊδευα
είδα την ουρά της να τρέμει στα 35 μέτρα.
Πρωτοφανής ευαισθησία.
Είχαμε ένα μικρό σκάφος που δεν υπερβαίνει τα 7 μέτρα.
Ξέραμε πως αν μας έδινε ένα ισχυρό χτύπημα, θα βυθιζόμασταν.
Αλλά ποτέ δεν το άγγιξε, ποτέ!
Μερικές φορές κολύμπησε μακριά και χτύπησε τη θάλασσα με την ουρά της.
Είναι ένας άλλος κόσμος, είναι καταπληκτικά!
Θα δω αν έχω άλλη φωτογραφία των Νένετς εδώ.
Δες τί κάνουν οι Νένετς.
Αυτό είναι το σπίτι τους.
Προετοίμαζα τη συνέντευξη μαζί τους για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Υπήρχαν 18 άτομα και περίπου 6.000 τάρανδοι
που ζούσαν μόνιμα, νομαδικά.
Εδώ θα πρέπει να είναι 19:00.
Περίπου στις 8 άναβαν φωτιά,
για να ετοιμάσουν το μοναδικό ζεστό γεύμα της ημέρας.
Μετά το δείπνο, συγκεντρώνονται εκεί.
Και η φωτιά σβήνει.
Με τη φωτιά αναμμένη, η θερμοκρασία ήταν ευχάριστη, 15 - 20 βαθμούς.
Δύο ώρες αργότερα, είναι ήδη 30 υπό το μηδέν.
Οι πραγματικοί καουμπόηδες της Σιβηρίας.
Φοράνε πάντα βρόχους γύρω από το λαιμό,
φτιαγμένους από δέρμα ταράνδου.
Φορούν δερμάτινες αργυρόχρωμες μπότες από αλεπού.
Κοιμούνται με τις μπότες τους. Μπότες που κρατούν για όλη τη ζωή τους.
Ο Obi είναι ένα πολύ σημαντικός και μεγάλος ποταμός στη Σιβηρία.
Έχει περίπου 47 χλμ μήκος.
Όταν περνάς τον Obi, τότε εισέρχεσαι στον Αρκτικό Κύκλο.
Και δεν έχεις καμμία γραμμή του ορίζοντα, δεν έχεις τίποτα.
Είσαι σε ένα άσπρο πιάτο, στο μέγεθος του σύμπαντος.
Η Γένεσις έστειλε τον Sebastiao σε όλη την υφήλιο άλλη μια φορά,
για περίπου μια δεκαετία.
Θα μας έδειχνε τη φύση, ζώα, τοπία, κι ανθρώπους
που έμοιαζαν λες και ήταν στην αρχή του Χρόνου.
Μια πιο αισιόδοξη ματιά του ίδιου πλανήτη
που ο Sebastiao είχε αντικρύσει για τόσο πολύ,
μόνο ρημαγμένο και κατεστραμμένο.
Η Γένεσις θα ήταν το μεγαλειώδες έργο του.
Ένα ερωτικό γράμμα για τον πλανήτη.
Είχαμε αναπαραστάσεις της φυλής Ζοέ, από τα γραπτά των Ιησουιτών του 16ου αι.
που έφτασαν στον Αμαζόνιο κι ανέφεραν γι'αυτούς τους ανθρώπους
πως είχαν ένα είδος σωλήνα στο κάτω χείλος τους.
Δεν τους είχε ποτέ κανείς δει.
Νομίζαμε ότι ήταν ένας μύθος,
ή ένα δημιούργημα της φαντασίας των Ιησουιτών,
μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του σαράντα,
όταν εμείς ήρθαμε και πάλι σε επαφή μαζί τους.
Βραζιλία, περιοχή Παρά, 2009 φυλή Ζοέ
Αυτοί οι ιθαγενείς ζουν στον παράδεισο.
Το μόνο μέρος που έχω δει στη ζωή μου,
όπου οι γυναίκες έχουν 3, 4 ή 5 συζύγους
και οι σύζυγοι, τόσες πολλές γυναίκες.
Η γυναίκα έχει έναν κυνηγό σύζυγο,
έναν σύζυγο ψαρά,
έναν σύζυγο που ασχολείται λίγο με την γεωργία,
έναν σύζυγο που είναι στο σπίτι και την βοηθά σε όλα...
Οι γυναίκες έχουν τεράστια δύναμη.
Κυριαρχούν, όντας ανώτερες των αντρών,
είναι σημαντικες.
Κάτι που μου φαινόταν πάντα πολύ ενδιαφέρον σε αυτούς τους λαούς,
είναι ότι οι άνθρωποι είχαν πλήρη επίγνωση της εικόνας τους.
Όταν ήμουν έτοιμος να τραβήξω μια φωτογραφία
τα πρόσωπά τους ήταν έτοιμα να εκπροσωπήσουν την εικόνα μου.
Στην αρχή έδειχναν ενδιαφέρον, αργότερα το έχαναν.
Δεν ήταν αυτός ο κόσμος τους.
Αντ 'αυτού, τους ενδιέφερε πιο πολύ το μαχαίρι μου.
Ο φίλος μου ο Ypo, με έβαλε να ορκιστώ ότι θα δώσω το μαχαίρι μου.
Όμως, ο επικεφαλής του FNI
με έκανε να υποσχεθώ ότι δεν θα τους δώσω κανένα αντικείμενο,
για να προστατευτεί η αγνότητα αυτών των ιθαγενών.
Είπε: "Κοίτα, έχουμε κάνει μια συμφωνία."
"Την ημέρα που θα πηγαίνεις,"
"πέτα το μαχαίρι από το παράθυρο του αεροπλάνου"
"κι εγώ θα το βρω."
Αυτά τα φυτά είναι πολύ παλιά.
Είναι μεταξύ 40 και 50 ετών.
Θαυμάσια φυτά...
οι φτέρες.
Ένα φυτό στη σκιά που μεγαλώνει στη μέση της ζούγκλας,
στα υψηλότερα τμήματα, εδώ.
Μου θυμίζει πολύ τα μαλλιά της μητέρας μου.
Η μητέρα μου ήταν μια πολύ όμορφη γυναίκα.
Αυτά ήταν τα φυτά της. Όταν πέθανε,
τα φρόντιζε ο πατέρας μου, μέχρι τον θάνατό του.
Αργότερα, τα ξαναφυτέψαμε.
Κοιτάξτε, βρέχει.
Πόσο ωραία...
Αυτή η γη είναι πολύ σημαντική για εμάς.
Μαζί με τη γη κλείνουμε έναν κύκλο
και στη διάρκεια αυτού του κύκλου διανύουμε τη ζωή μας.
Πέρασαν τη ζωή τους οι γονείς μου,
οι αδερφές μου
κι ένα μεγάλο μέρος της δικής μου ζωής.
Και σήμερα, έχουμε αφιεριωθεί σε αυτό.
Είναι η ζωή μας με τη Lelia.
Παραμένει η ιστορία μας.
Ήταν μέρος της παιδικής μου ηλικίας κι εξακολουθεί τώρα στα γηρατειά μου.
Και την ημέρα που θα πεθάνω
θα εγκαταλείψω για λίγο τη ζούγκλα που γεννήθηκα.
Ως εκ τούτου, θα ολοκληρωθεί ένας κύκλος.
Αυτή είναι η ιστορία της ζωής μου.
Ο άνθρωπος του οποίου οι εικόνες μας διηγήθηκαν εκατομμύρια ιστορίες από τη ζωή στον πλανήτη, τώρα μοιράζεται μια ωραία ιστορία κι ονειρεύεται μαζί μας: Η καταστροφή της φύσης μπορεί να αντιστραφεί.
Περισσότερες από χίλιες υδάτινες πηγές ρέουν και πάλι στα εδάφη του Ινστιτούτου. 2,5εκ δέντρα έχουν φυτευτεί. Η άγρια ζωή έχει επιστρέψει, ακόμα και οι ιαγουάροι.
Η γη δεν ανήκει πια μόνο στους Salgado, είναι ένα Εθνικό Πάρκο κι ανήκει σε όλους. Έχει γίνει πρότυπο για κακοποιημένα εδάφη παγκοσμίως που μπορούν να αποκατασταθούν.